Party drugs: gammahydroxyboterzuur (GHB)

PublicatieNr. 4 - 1 mei 2006
Jaargang40
RubriekLet op!
Auteurdr C. Kramers
Pagina's48-49

Casus. Een 26-jarige man wordt door zijn vriendin op de spoedeisende hulp gebracht. Hij heeft na een avondje uitgaan plotseling in de bus naar huis het bewustzijn verloren. Hij heeft enkele malen gebraakt en waarschijnlijk 1,5 minuut apneu gehad. Er is urineverlies geweest en kaakklem, maar geen trekkingen. Hij heeft geen geneesmiddelen of alcohol gebruikt, het is niet bekend of hij drugs heeft ingenomen. Volgens de vriendin is er geen trauma geweest. In het verre verleden heeft hij een keer een gegeneraliseerd epileptisch insult gehad. 
Bij het lichamelijk onderzoek is de patiënt opvallend slap. Hij reageert niet op aanspreken of pijnprikkels. Zijn ademfrequentie bedraagt 12 per minuut en met toediening van zuurstof per neussonde is de zuurstofsaturatie 100%. De bloeddruk is 146/90 mm Hg en de pols is regulair en 60 per minuut. Patiënt vertoont spiertrekkingen van armen en benen. Bij het laboratoriumonderzoek is de glucoseconcentratie 6,7 mmol/l, de elektrolyten zijn normaal. De ethanolconcentratie is <0,1 mmol/l. Op de CT-scan van het hoofd zijn geen afwijkingen zichtbaar. Twee uur na binnenkomst op de spoedeisende hulp komt patiënt weer bij bewustzijn. Hij vertelt GHB te hebben gebruikt.

Beschouwing.
Gammahydroxyboterzuur (GHB) is een endogeen korte keten vetzuur dat wordt aangetroffen in het centrale zenuwstelsel.1 Aangenomen wordt dat het daar als neurotransmitter werkt. Het is vroeger gebruikt als narcoticum. Sedert 2002 is het onder de merknaam Xyrem® door de FDA geregistreerd voor de indicatie narcolepsie. Daarnaast is het toenemend populair als 'partydrug' en wordt het wel beschreven als 'alcohol, maar dan zonder kater'. Ook wordt het als afrodisiacum aangeprezen. Voorts gebruiken bodybuilders GHB, omdat het bij gezonde vrijwilligers afgifte van groeihormoon stimuleert en daardoor spieropbouw stimuleert. Dit laatste is overigens niet wetenschappelijk onderbouwt. GHB heeft een licht zoute-zeepsmaak. Het middel zou ook als 'rape-drug' worden gebruikt, waarbij het in drankjes zou worden gemengd. De kortdurende amnesie die het veroorzaakt, zou dit gebruik in de hand werken. 
GHB wordt snel en volledig geabsorbeerd. Soms ontstaat binnen 15 minuten een coma. Het heeft een zeer korte uitscheidingshalveringstijd van ongeveer 30 minuten, welke echter toeneemt bij hogere doseringen. GHB heeft een beperkte therapeutische breedte. In lage dosis is het euforiserend, entactogeen (de gebruiker krijgt makkelijker contact met anderen) en er wordt een libidoverhogend effect aan toegeschreven. Tevens geeft het kortdurende amnesie. Echter reeds bij een geringe overdosering kan het al snel tot ernstige toxiciteit leiden. GHB heeft, net als alcohol en benzodiazepinen een centraal dempend effect, hetgeen kan leiden tot coma en ademhalingsdepressie, die levensgevaarlijk kan zijn en soms fataal.2 Daarnaast kan het circulatoire depressie met lage bloeddruk en bradycardie, misselijkheid en braken geven. Ook zijn ataxie, duizeligheid, verwardheid en myotonische spiertrekkingen beschreven.
Het klinisch beeld van GHB-intoxicatie lijkt dus op een alcoholintoxicatie. Gelijktijdige inname met alcohol versterkt alle toxische effecten. GHB kent geen toxische effecten op de lange termijn, zoals alcohol. Wel zijn afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen potentiële problemen. In de differentiaaldiagnostiek komen alcohol, een benzodiazepine-intoxicatie of intoxicatie met opiaten in aanmerking. 
De diagnose GHB-intoxicatie stelt men op grond van de (hetero)anamnese en het klinisch beeld. GHB wordt niet opgemerkt in een urine 'tox-screen'. De behandeling van een acute GHB-intoxicatie is slechts ondersteunend. De meeste patiënten komen zeer snel en zonder restverschijnselen weer bij. Antidota, zoals naloxon en flumazenil, zijn niet effectief. Bij deze patiënt is overigens vanwege het epileptische insult in de voorgeschiedenis en het feit dat er spiertrekkingen zijn flumazenil relatief gecontraïndiceerd.


Literatuurreferenties

1. Rij CM van, et al. Herkenning en behandeling van hydroxyboterzuurintoxicaties. Ned Tijdschr Geneeskd 2004; 148: 844-846. 
2. Kintz P, et al. Unusually high concentrations in a fatal GHB case. J Anal Toxicol 2005; 29: 582-585.   

Voor dit artikel is verder gebruik gemaakt van www.toxicologie.org. Aldaar vindt men nog meer praktische behandeltips en literatuur.