Preventie van antibioticageïnduceerde diarree door een probioticum?

PublicatieNr. 2 - 27 februari 2014
Jaargang48
RubriekConsumentenproducten
Auteurdr D. Bijl
Pagina's23-24

Achtergrond. Het gebruik van antibiotica, en met name breedspectrumantibiotica, kan aanleiding geven tot diarree. Dit komt vooral voor bij in het ziekenhuis opgenomen oudere patiënten. De aandoening is niet ernstig en geneest meestal vanzelf. In 15 tot 39% van de gevallen is Clostridium difficile de veroorzaker en dan kan het beloop ernstig zijn. De resultaten van twee meta-analysen gaven aanwijzingen dat probiotica het risico op antibioticageïnduceerde diarree significant verminderen in vergelijking met placebo of geen behandeling.1 2 Het merendeel van de onderzoeken had echter methodologische beperkingen en ook was sprake van heterogeniteit, hetgeen de interpretatie van de uitkomsten beperkte. Britse onderzoekers wilden de werkzaamheid van een probioticum onderzoeken in een populatie met een verhoogd risico op antibioticageïnduceerde diarree.

Methode. In een gerandomiseerd dubbelblind en placebogecontroleerd onderzoek is de werkzaamheid van een probioticum onderzocht op de preventie van antibioticageïnduceerde diarree en diarree door Cl. difficile bij 2.941 patiënten van 65 jaar en ouder die in het ziekenhuis waren opgenomen.1 Het probioticum bevatte Lactobacillus en Bifidobacterium in een capsule en werd gedurende 21 dagen gebruikt. De primaire uitkomstmaat was diarree binnen acht weken na het gebruik van een oraal of parenteraal antibioticum.

Resultaat. Het primaire eindpunt antibioticageïnduceerde diarree kwam voor bij 10,8% van de patiënten die het probioticum hadden gebruikt, tegenover 10,4% bij patiënten die een placebo hadden gebruikt, een niet-significant verschil. Op het andere primaire eindpunt, diarree door Cl. difficile binnen 12 weken na het gebruik van een oraal of parenteraal antibioticum, was er eveneens geen significant verschil tussen beide groepen.1 Er was geen verschil in bijwerkingen tussen beide onderzoeksgroepen.

Conclusie onderzoekers. Een probioticum met lactobacillen en bifidobacteriën was niet werkzaam bij de preventie van antibioticageïnduceerde diarree of diarree door Cl. difficile.

Plaatsbepaling

Het resultaat van dit grote gerandomiseerde onderzoek toont geen werkzaamheid van een probioticum bij de preventie van antibioticageïnduceerde diarree en diarree door Cl. difficile. De onderzochte aandoening kwam in dit onderzoek bij circa 10% van de patiënten voor, hetgeen betrekkelijk laag is in vergelijking met de 20% die de onderzoekers vooraf hadden geschat. De sterke punten van dit onderzoek waren het grote aantal patiënten, de zeer gedegen opzet en de zorgvuldige wijze waarop de patiënten werden gevolgd. Het resultaat staat haaks op die van twee meta-analysen van kleinere gerandomiseerde onderzoeken, de ene van 22 onderzoeken met 3.818 patiënten2 en de andere van 63 onderzoeken met 11.811 patiënten3, waarin werkzaamheid van probiotica op de genoemde eindpunten werd gevonden. Dit grote en methodologische goed onderbouwde onderzoek toont wederom dat het resultaat van één groot goed opgezet en uitgevoerd onderzoek kan worden gelijkgesteld aan of superieur is aan het resultaat van diverse kleinere onderzoeken die zijn samengevat in een meta-analyse. De kwaliteit van een meta-analyse is afhankelijk van de kwaliteit van de ingesloten onderzoeken (Gebu 2012; 46: 85-92).


Literatuurreferenties

1. Johnston BC, et al. Probiotics for the prevention of Clostridium difficile-associated diarhea. Ann Intern Med 2012; 157: 878-888.
2. Hempel S, et al. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea. JAMA 2012; 307: 1959-1969.
3. Allen SJ, et al. Lactobacilli and bifidobacteria in the prevention of antibiotic-associated diarroea and Clostridium difficile diarrhoea in older inpatients (PLACIDE): a randomised, double-blind, placebo-controlled, multicentre trial. Lancet 2013; 382: 1249-1257.