Primaquine: dosering in milligrammen van de base

PublicatieNr. 12 - 1 december 2001
Jaargang35
RubriekMagistraal
Auteurdr J.C.F.M. Wetsteyn
Pagina's144

Primaquine, een 8-aminochinoline, is ontdekt in de jaren veertig. Het is het enige middel tegen malaria dat in staat is de latente levervormen (hypnozoïeten) van de verwekkers van malaria tertiana (Plasmodium vivax en ovale) te doden. Uit de hypnozoïeten kan tot ongeveer drie jaar na vertrek uit het malariagebied een 'uitgestelde eerste aanval' optreden. Ook kan de patiënt in deze periode, wanneer geen afdoende nabehandeling werd toegepast, een zogenoemd 'waar' recidief na behandeling van malaria tertiana krijgen (Gebu 2001; 35: 95-101).
Alle stammen van P. ovale zijn goed gevoelig voor primaquine. Daarentegen vertonen P. vivax-stammen in de diverse endemische malariagebieden in verschillende mate ongevoeligheid. Bij het voorschrijven van primaquine dient hiermee rekening te worden gehouden, omdat anders een recidief van malaria tertiana kan optreden. Let er daarbij op, dat de internationaal aanbevolen doseringen zijn uitgedrukt in mg primaquinebase.
Door geen enkele firma wordt echter meer een farmaceutische vorm van primaquine in de handel gebracht. In het Formularium der Nederlandse Apothekers (FNA) zijn voorschriften opgenomen voor capsules met 15, 22,5 en 30 mg primaquinebase. De apotheek kan deze capsules bereiden. Bij de bereiding wordt de grondstof primaquinedifosfaat gebruikt (26,3 mg van de grondstof komt overeen met 15 mg primaquinebase). De apotheek zal hiervan de juiste hoeveelheid verwerken aan de hand van het FNA-voorschrift. Voor kinderen kunnen in overleg andere sterkten worden gemaakt. Bij slikklachten kan een capsule worden opengemaakt. De inhoud kan dan vermengd met voedsel worden ingenomen.
De aanbevolen doseringen zijn:


De belangrijkste bijwerkingen van primaquine zijn hemolyse bij personen met een ernstige G6PD-deficiëntie, methemoglobinemie en milde gastro-intestinale klachten, zoals maagpijn en diarree. De methemoglobinemie is meestal niet ernstig, mits het gehalte methemoglobine lager is dan 20% van het totale gehalte hemoglobine.
Primaquine is gecontraïndiceerd tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij een leeftijd <4 jaar en bij ernstige G6PD-deficiëntie. Bij ernstige G6PD-deficiëntie (enzymactiviteit <10%, m.n. voorkomend bij personen van mediterrane en Kantonese oorsprong) is primaquine gecontraïndiceerd. Bij de milde Afrikaanse vorm van G6PD-deficiëntie wordt de normale dosis gegeven. Bij G6PD-deficiëntie die voorkomt in overige landen wordt primaquinebase 45 mg (kinderen 0,75 mg/kg lich. gewicht) 1 keer per week, gedurende 6 weken, aanbevolen.
Bij volwassenen met een sterk ondergewicht en bij volwassenen met een lichaamsgewicht >70 kg dient de standaarddosis te worden aangepast. De maximale dosis bedraagt echter 30 mg/dag. De maximale dosis voor kinderen bedraagt 0,5 mg/kg lich. gewicht/dag.

Voor nadere informatie kan eventueel contact worden opgenomen met de afdeling Tropische Geneeskunde van het AMC (telefoon 020-5669111, 24 uur/dag bereikbaar).