Probeer droge en open bereidingen van cytostatica te vermijden

PublicatieNr. 9 - 1 september 1998
Jaargang32
RubriekMagistraal
Pagina's109-110

Veel cytostatica kunnen kanker veroorzaken bij degene die er tijdens de bereiding mee in aanraking komt. Bij de bereiding van de preparaten worden dan ook uitgebreide maatregelen genomen om te voorkomen dat het bereidende personeel met het cytostaticum in contact komt. Cytostatica worden industrieel in een farmaceutische vorm (tabletten, dragees of poeder voor injectie) gebracht onder zeer uitgebreide beschermingsmaatregelen. Schoonmaakprocedures moeten er vervolgens voor zorgen dat de verpakking waarin deze geneesmiddelen worden afgeleverd, ook aan de buitenkant schoon is, zodat zorgverleners bij het verdere aflevertraject niet in aanraking komen met het cytostaticum.
In een ziekenhuis worden veel cytostatica parenteraal toegepast die voor toediening eerst gereed moeten worden gemaakt. Dit vindt plaats in een veiligheidswerkbank, waarbij men beschermende kleding draagt, volgens strikte procedures en met veel aandacht voor de afvoer van het afval.1 Omdat het preparaat zich tijdens de bereiding in een verpakking bevindt, is de bereiding relatief veilig en hoeft er 'alleen maar' te worden gezorgd dat geen aërosolen vrijkomen als er vloeistof wordt bijgespoten of uit de verpakking wordt gehaald.
Als orale preparaten in een standaarddosering worden gebruikt, staat de zorgverlener niet bloot aan het cytostaticum. Anders wordt het als een orale dosering moet worden aangepast, of als bijvoorbeeld van een tablet een drank moet worden gemaakt. Tegen droge, stuivende cytostatica valt de bereider moeilijk te beschermen, ook al werkt hij of zij in een veiligheidswerkbank. In een openbare apotheek is zo'n bereiding onmogelijk omdat men daar in de regel niet over een veiligheidswerkbank beschikt. Er moet dan een beroep worden gedaan op een steunpunt, bijvoorbeeld de ziekenhuisapotheek. Droge bereidingen van cytostatica zouden dan ook tot de hoge uitzonderingen moeten behoren.
Het bereiden van een drank, crème of zalf geeft meestal minder blootstelling, mits geen tablet hoeft te worden fijngemaakt. Het is echter gevaarlijker dan de bereiding van parenteralia omdat deze toedieningsvormen minder opgesloten zitten in de verpakking. Bij de bereiding ervan wordt daarom bij voorkeur uitgegaan van het geneesmiddel in de opgeloste injectievorm.

De noodzaak van bewerkingen van cytostatica, vooral van droge en open bereidingen, dient altijd te worden afgewogen tegen het risico voor de bereider. Men dient zich bijvoorbeeld altijd af te vragen of een dosering die afwijkt van de normale ook kan worden bereikt door aanpassing van de doseringsfrequentie.


Literatuurreferenties

1. Werkgroep GMP-Ziekenhuisfarmacie. Handelingen met risicovolle stoffen en preparaten. Pharm Weekbl 1997; 132: 1893-1898.

 

Lees de uitgave waar dit artikel in staat als PDF