Staken onderzoek met aliskiren

PublicatieNr. 2 - 2 maart 2012
Jaargang46
RubriekRegistratienieuws
Auteurdr D. Bijl
Pagina's23

Aliskiren (Rasilez®) is een selectieve remmer van het enzym renine, waardoor de omzetting van angiotensinogeen naar angiotensine I wordt voorkomen en de serumconcentraties van angiotensine I en II afnemen, hetgeen de bloeddruk doet afnemen. Het middel is geregistreerd voor de behandeling van essentiële hypertensie.
Na een geprotocolleerde interimanalyse is het ’Aliskiren Trial In Type 2 diabetes Using cardio-renal Disease Endpoints’ (ALTITUDE)-onderzoek met aliskiren op advies van het begeleidende onafhankelijke gegevensmonitoringscomité stopgezet. In dit gerandomiseerde dubbelblinde en placebogecontroleerde en door de fabrikant gesponsorde onderzoek werd het effect van aliskiren onderzocht op cardiovasculaire en renale morbiditeit en mortaliteit bij ruim 8.000 patiënten met diabetes mellitus type II, nierfunctiestoornis (microalbuminurie/diabetische nefropathie) en/of cardiovasculaire aandoeningen.1 Het comité acht het onwaarschijnlijk dat de toevoeging van aliskiren aan een bloeddrukverlagende behandeling met een ACE-remmer of een angiotensine II-antagonist, een voordeel voor de patiënt oplevert.2 3 Bovendien kwamen bij gebruik van aliskiren in vergelijking met placebo vaker CVA’s, niercomplicaties, hyperkaliëmie en hypotensie voor.3 4 Een getalsmatige onderbouwing van deze bijwerkingen is thans (nog) niet beschikbaar.3
De resultaten van het ALTITUDE-onderzoek komen overeen met het eveneens door Novartis gesponsorde ’Aliskiren Study in Post-MI Patients to Reduce Remodeling’ (ASPIRE)-onderzoek. In dat gerandomiseerde dubbelblinde en placebogecontroleerde onderzoek met ruim 800 patiënten met een myocardinfarct en een linkerventrikelejectiefractie ≤45% werd het effect van aliskiren onderzocht, eveneens toegevoegd aan een bloeddrukverlagende behandeling met een ACE-remmer of een angiotensine II-antagonist.5 Een voordeel van aliskiren kon niet worden aangetoond. Bij gebruik van aliskiren was er wel een significant verhoogd risico op bijwerkingen, zoals hyperkaliëmie en hypotensie.5
Het theoretische farmacologische concept, namelijk het op meerdere plaatsen remmen van het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) om cardiovasculaire uitkomsten te verbeteren, lijkt niet succesvol en vooral bij patiënten met risicofactoren (bv. diabetes mellitus, nierfunctiestoornis, cardiovasculaire aandoeningen) tevens gevaarlijk. Ook de combinatietherapie van aliskiren met een ACE-remmer of met een angiotensine II-antagonist lijkt geen voordeel op te leveren en gaat gepaard met een verslechtering van de nierfunctie, hyperkaliëmie en hypotensie.
De European Medicines Agency (EMA) raadt patiënten met diabetes mellitus type II voorlopig aan aliskirenbevattende geneesmiddelen niet te gebruiken in combinatie met een ACE-remmer of een angiotensine II-antagonist. Patiënten met diabetes mellitus type II die al aliskiren én een ACE-remmer of een angiotensine II-antagonist gebruiken, dienen bij het volgende artsencontact te worden overgezet op een alternatieve behandeling.3 6 Behandeling met aliskiren moet niet worden begonnen bij patiënten met diabetes mellitus die ook een ACE-remmer of een angiotensine II-antagonist gebruiken.
Het Geneesmiddelenbulletin beschouwt aliskiren als een middel zonder toegevoegde waarde en heeft het in Gebu 2008; 42: 83-84 een negatieve pilwaardering gegeven. Het Geneesmiddelenbulletin ziet evenals zijn Duitse zusterblad Arzneitelegramm7 geen plaats voor aliskiren bij de behandeling van hypertensie.


Literatuurreferenties

1. Parving H-H, et al. Aliskiren trial in type 2 diabetes using cardio-renal endpoints (ALTITUDE). Nephrol Dial Transplant 2009; 24: 1663-1671.
2. Novartis announces termination of ALTITUDE study with Rasilez®/ Tekturna® in high-risk patients with diabetes and renal impairment [document op het internet]. Novartis International AG. Via: http://www.novartis.com/newsroom/media-releases/en/2011/1572562.shtml.
3. European Medicines Agency starts review of aliskiren-containing medicines following termination of ALTITUDE study [document op het internet]. European Medicines Agency (EMA). Via: http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Press_release/2011/12/WC500119982.pdf.
4. Rasilez aliskiren): Health Canada reviewing safety of blood-pressure drug [document op het internet]. health Canada. Via: http://www.hc-sc.gc.ca/ahc-asc/media/advisories-avis/_2011/2011_175-eng.php.
5. Solomon SD, et al. Effect of the direct renin inhibitor aliskiren on left ventricular remodelling following myocardial infarction with systolic dysfunction. Eur Heart J 2011; 32: 1227-1234.
6. Questions and answers on ongoing review of aliskiren-containing medicines [document op het internet]. European Medicines Agency (EMA). Via: http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Medicine_QA/2011/12/WC500119983.pdf.
7. Anoniem. Studie mit Reninhemmer aliskiren (Rasilez) gestoppt. Arzneitelegramm 2012; 43: 16.