Symposium Geneesmiddelenbulletin 30 juni 2016

PublicatieNr. 6 - 7 juli 2016
Jaargang50
RubriekMededeling

Geachte lezer,

Het Geneesmiddelenbulletin is in Nederland het enige medisch-farmaceutische tijdschrift dat volledig onafhankelijke informatie over geneesmiddelen verstrekt en daarbij losstaat van de overheid en de farmaceutische industrie. In 2016 brengen wij de vijftigste jaargang van het bulletin uit.

Ter gelegenheid van deze vijftigste jaargang van het Geneesmiddelenbulletin organiseren wij op donderdag 30 juni 2016 in Holiday Inn te Leiden een symposium met als titel ’Wetenschap en economie’.

De laatste decennia heeft de overheid bewust aangestuurd op een groeiende samenwerking en integratie van bedrijfsleven en universiteiten. Deze samenwerking levert volgens velen economische voordelen op en zal ons in staat stellen de grote economische en maatschappelijke problemen die zich aandienen, te beheersen.

De invloed van het bedrijfsleven en de relatie tussen bedrijfsleven en wetenschap is echter in toenemende mate onderwerp van discussie waarbij met name de vraag aan de orde is of deze relatie meer positieve dan negatieve gezondheidseffecten heeft opgeleverd. In de discussie spelen politieke, maatschappelijke, economische en wetenschappelijke elementen een rol. Deze discussie zal tijdens het symposium worden toegespitst op rationele farmacotherapie.

De New Yorkse hoogleraar Sociale epidemiologie Nicholas Freudenberg zal de invloed van het bedrijfsleven op de gezondheid bespreken. Naar aanleiding van zijn boek ’Lethal but legal’ laat hij de overeenkomsten tussen zes grote bedrijfstakken (voedingsmiddelenindustrie, tabaksindustrie, farmaceutische industrie, alcoholindustrie, auto-industrie en de wapenindustrie) zien.1 Deze bedrijven hebben een veel grotere invloed op de gezondheid van de mens dan de beslissingen van wetenschappers en beleidsmakers. Terwijl de collectieve invloed van deze bedrijven is gegroeid, hebben overheden steeds vaker een stap terug gedaan en beslissingen genomen waarvan de grote bedrijven profiteerden ten koste van de volksgezondheid. Het streven van bedrijven naar winstmaximalisatie wordt in verband gebracht met de toenemende lasten van chronische ziekten en aandoeningen en de groeiende kosten voor de gezondheidszorg.

Freudenberg heeft voor de jubileumuitgave van het Geneesmiddelenbulletin een artikel geschreven ’Big Tobacco: rolmodel of paria voor de farmaceutische industrie’ waarin hij de strategieën en activiteiten van de tabaksindustrie vergelijkt met die van de farmaceutische industrie. Dat artikel zal in het julinummer worden gepubliceerd.

Voorts komen in het ochtendprogramma aan de orde de ondernemende universiteit (Alexander Rinnooy Kan), medicalisering en geneesmiddelen als belangrijke doodsoorzaak (Peter GØtzsche), bias in geneesmiddelenonderzoek (Joel Lexchin) en bedreigingen voor de integriteit van wetenschap (Barbara Mintzes), en de rol van geneesmiddelenbulletins (Sidney Wolfe).

Het middagprogramma zal worden besteed aan de psychiatrie en psychofarmaca. De psychiatrie is het medische vakgebied bij uitstek waar een grote controverse heerst over het belang van de diagnostische classificaties, de medicamenteuze behandelingen en de betekenis en de interpretatie van onderzoeksgegevens. Deze controverse is complex en rechtvaardigde ons inziens een brede belichting vanuit diverse gezichtspunten. Derhalve waren zowel voor- als tegenstanders uitgenodigd van de huidige praktijk van diagnosticeren en behandelen van psychiatrische aandoeningen, en zoals dit wordt onderwezen aan de universiteiten. Het is jammer dat de Nederlandse Vereniging van Psychiatrie geen gebruik wil maken van de aangeboden gelegenheid om haar zienswijze voor het daglicht te brengen.

De jubileumuitgave en het voorliggende nummer bevatten het artikel ’Onder invloed: het samenspel van industrie, tijdschriften en registratieautoriteiten’. Hierin wordt beschreven dat de onderlinge afhankelijkheid tussen universiteiten, publicatie-industrie en de farmaceutische industrie commerciële bias faciliteert bij het verkrijgen, interpreteren en presenteren van gegevens over de werkzaamheid en bijwerkingen van geneesmiddelen aan de registratieautoriteiten en voorschrijvers. Ter illustratie wordt de registratieprocedure van het antidepressivum vortioxetine besproken. In Gebu 2015; 49: 71-72 is reeds geconcludeerd dat de antidepressieve werkzaamheid van vortioxetine in vergelijking met placebo ten tijde van de registratie in twee van vijf onderzoeken is aangetoond bij volwassenen, maar dat deze ontbrak in de overige drie, en dat voorts bij ouderen werkzaamheid is aangetoond. Aangezien er geen meta-analyse van alle onderzoeken is gepubliceerd, is er dus twijfel aan het werkelijke effect van dit middel. Adequate vergelijkingen met andere antidepressiva zijn bovendien niet verricht, er is geen onderzoek gedaan naar de effecten en bijwerkingen op de langere termijn, en over de bijwerkingen is minder bekend dan van de al in de handel zijnde antidepressiva. Ook zijn de kosten hoger dan die van de meeste andere antidepressiva. Met een dergelijk mager resultaat dient vortioxetine te worden beschouwd als een middel zonder toegevoegde waarde. Er zijn inmiddels voldoende antidepressiva in de handel en aan een nieuw middel, waarvan de balans van werkzaamheid en bijwerkingen onvoldoende is onderzocht, is geen behoefte.

In het artikel worden enkele aspecten van de registratieprocedure besproken. Getoond wordt dat de zwakte van het registratieproces leidt tot keuzen voor onderzoekopzetten en manieren van rapporteren waardoor ter registratie aangeboden geneesmiddelen nieuw, werkzamer en veiliger lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Ook toont dit hoe de selectieve en weinig kritische rapportage van gegevens uit klinisch onderzoek in medische tijdschriften leidt tot de marketing van dure me too’s met een twijfelachtige balans van werkzaamheid en veiligheid. De auteurs sluiten af met oplossingen om deze beïnvloedingseconomie te neutraliseren. Dit artikel zal niet op de website gepubliceerd worden.

Beide artikelen illustreren dat tussen wetenschap bedrijven en zakendoen een gespannen relatie bestaat. In de forumdiscussies die aan het einde van beide dagdelen worden gevoerd onder leiding van de voormalige redacteur van het British Medical Journal Richard Smith kan met de sprekers uitgebreid op deze materie worden ingegaan. Hopelijk zullen deze discussies ook verdere aanbevelingen opleveren om de academische geneeskunde te vrijwaren van commerciële bias.

Literatuurreferenties

  1. Freudenberg N. Lethal but legal. New York: University Press, 2014.