Tien mythen over de farmaceutische industrie – Mythe 7

PublicatieNr. 8 - 10 september 2015
Jaargang49
RubriekPromotionele activiteiten
Pagina's97

In Gebu 2014; 48: 142-143 is aandacht besteed aan het boek ’Deadly medicines and organised crime’ van de Deense internist en hoogleraar Peter Gøtzsche.1 In één van de laatste hoofdstukken bespreekt de auteur de mythen die de industrie zo vaak herhaalt dat veel artsen, apothekers, politici en het algemene publiek ze zijn gaan geloven. Deze mythen vormen, volgens de auteur, een belemmering om tot een rationeel gezondheidszorgsysteem te komen. De naar het oordeel van de auteur belangrijkste tien mythen worden in het bulletin nader besproken. Thans komt nummer 7 aan bod.

7. Geneesmiddelenonderzoek wordt verricht om de behandeling van patiënten te verbeteren.

2015-08-mythe-7Als patiënten worden geworven voor onderzoeken, wordt in de ’informed consent’-formulieren meestal vermeld dat de patiënt bijdraagt aan het ontwikkelen van wetenschappelijke kennis, hetgeen op zijn beurt een positieve bijdrage levert aan de zorg van andere patiënten. Dit zogenoemde ’sociale contract’ met patiënten is evenwel verbroken. Onderzoeken, en dat geldt met name voor fase IV-onderzoeken of grote fase III-onderzoeken, worden vooral uitgevoerd vanuit marketingoverwegingen waarbij onwelgevallige resultaten geheim worden gehouden of worden verdraaid voordat ze worden gepubliceerd (Gebu 2012; 46: 137-145). Als dergelijke resultaten in ongewijzigde vorm beschikbaar zouden zijn, dan zouden ze wellicht de behandeling van patiënten en uiteindelijk de volksgezondheid wel ten goede kunnen komen.

De mythe wordt uitgedragen met het verspreiden van PR-materiaal en met het sluiten van overeenkomsten tussen organisaties van artsen en de industrie. De auteur geeft aan dat ondanks wat de industrie ook op positieve wijze over haar werk voor patiënten communiceert, zij evenals bijvoorbeeld de voedingsindustrie geen belang heeft bij het uiteindelijke effect op de volksgezondheid. En men is er meestal ook niet in geïnteresseerd. Onderzoeken worden ontworpen om de verkoopcijfers te maximaliseren, om een bepaald geneesmiddel indringend onder de aandacht van de voorschrijver te brengen of om te bepalen wat de beste manier is om een bepaald of geïsoleerd gezondheidsprobleem te behandelen dan wel te voorkomen zonder interesse voor het nut ervan voor de volksgezondheid op harde uitkomstmaten.

Het komt helaas ook voor dat farmaceutische bedrijven ten faveure van de winst bedrog plegen, wat niet makkelijk kan worden ontdekt als zij geen toegang verlenen tot de ruwe gegevens.

Mythe 7 zou moeten worden geformuleerd als:

7. Geneesmiddelenonderzoek wordt verricht om de omzet te verhogen en de winst te maximaliseren.

Plaatsbepaling

De door de auteur genoemde algemene opmerkingen zijn uiteraard in zijn boek nader uitgewerkt. Het zijn echter ook zaken die in het Geneesmiddelenbulletin aan de orde komen.

In de rubriek Nieuwe geneesmiddelen en ook in hoofdartikelen komt regelmatig ter sprake dat de controlegroepen in de gerandomiseerde onderzoeken niet-adequaat zijn, bijvoorbeeld omdat alleen een placebogroep werd gebruikt of een vergelijkend geneesmiddel werd gebruikt dat niet tot de standaardbehandeling behoort. Ook de onderzoeksduur naar chronische aandoeningen is veelal te kort om bruikbare conclusies voor de praktijk te kunnen trekken.

Een ander punt betreft publicatiebias en het achterhouden van negatieve resultaten. Dit is in strijd met wat aan patiënten wordt medegedeeld in de Informed Consent-formulieren. Het is onethisch dat patiënten deelnemen aan onderzoeken als de resultaten van die onderzoeken nooit worden gepubliceerd omdat de resultaten tegenvallen.

Voorts worden met name in onderzoek met psychofarmaca vaak ongewenste en ongeoorloofde methodologische aanpassingen toegepast, zoals verrijkingsfasen, ’placebo-lead-in’-fasen waarbij patiënten met een positieve respons op placebo worden uitgesloten van verdere deelname, of worden inadequate dosisvergelijkingen gedaan waardoor ofwel de werkzaamheid van het middel waarmee wordt vergeleken wordt onderschat (te lage dosis) ofwel de bijwerkingen worden overschat (te hoge dosis).

  1. Gøtzsche PC. Deadly medicines and organised crime. London: Radcliffe, 2013.